Σύμφωνα με την έρευνα του ΙΟΒΕ, που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του διεθνούς ερευνητικού προγράμματος GEM (Global Entrepreneurship Monitor, Παρατηρητήριο για την Επιχειρηματικότητα), η αντίληψη για την ύπαρξη καλών επιχειρηματικών ευκαιριών επηρεάστηκε στην Ελλάδα ήδη από το 2008, ως αποτέλεσμα της επιδείνωσης του οικονομικού κλίματος που προκλήθηκε από τις πρώτες ενδείξεις της κρίσης. Η υποχώρηση, όμως, είναι ηπιότερη σε σχέση με άλλες χώρες που αντιμετώπισαν σοβαρότερα προβλήματα όπως π.χ. Ισλανδία, Ιρλανδία, Λετονία και Ουγγαρία.
Όπως επισημαίνεται σχετικά, αν και οι ουσιαστικές επιπτώσεις αναμένεται να καταγραφούν στην έρευνα του 2009, ήδη τα ευρήματα του 2008 παρέχουν κάποιες σημαντικές ενδείξεις για τις επιπτώσεις της κρίσης. Στην Ελλάδα, η πρώτη επίπτωση ήταν η σημαντική αύξηση της επιχειρηματικότητας αρχικών σταδίων λόγω ανάγκης. Οι δυσμενείς προβλέψεις για την εξέλιξη της κρίσης και η πιθανότητα απώλειας θέσεων εργασίας ώθησαν κάποια άτομα στο να λειτουργήσουν “προληπτικά”, εξασφαλίζοντας για τον εαυτό τους απασχόληση μέσω της αυτοαπασχόλησης.
Συνοπτικά, η έρευνα της περιόδου 2008-2009 αποκαλύπτει ότι περί τα 1,5 εκατ. άτομα (22% περίπου του πληθυσμού ηλικίας 18-64 ετών) αναπτύσσουν κάποιου τύπου επιχειρηματική δράση στη χώρα μας, ενώ περί τα 670.000 άτομα βρίσκονται στα αρχικά στάδια επιχειρηματικής δραστηριότητας. Αυτή η επίδοση είναι η υψηλότερη που έχει καταγραφεί για την Ελλάδα, αλλά και μία από τις υψηλότερες στο σύνολο των χωρών που συμμετέχουν στο πρόγραμμα GEM, γεγονός που αποτυπώνει κυρίως το μεγάλο ποσοστό της αυτοαπασχόλησης στην Ελλάδα.
Παράλληλα, περί τα 220.000 άτομα (2,3%, έναντι 2,6% το 2007) διέκοψαν την επιχειρηματική τους δραστηριότητα μέσα στο 2008. Οι κύριες αιτίες για τη διακοπή λειτουργίας των εγχειρημάτων που εντοπίζονται ήταν η περιορισμένη κερδοφορία (45,2%), η δυσκολία χρηματοδότησης (17%), ενώ μόλις το 3,7% βρήκε μια καλή ευκαιρία για να πουλήσει την επιχείρηση, έναντι 10% την προηγούμενη χρονιά. Συμπερασματικά, η χαμηλή κερδοφορία ως συνέπεια της κρίσης επηρέασε φέτος περισσότερο την απόφαση για έξοδο από την επιχειρηματικότητα, σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια.
Πάντα σύμφωνα με την έρευνα, κατά το 2008 το 12,1% των Ελλήνων ανδρών ηλικίας 18-64 ετών βρισκόταν στη φάση έναρξης ενός νέου εγχειρήματος, και το αντίστοιχο ποσοστό για τις γυναίκες έφτασε το 7,7%. Και οι δύο δείκτες έχουν ενισχυθεί σημαντικά σε σχέση με το 2007, αλλά η αύξηση στις γυναίκες είναι εντονότερη, με αποτέλεσμα σχεδόν το 40% των επιχειρηματιών αρχικών σταδίων να είναι γυναίκες, έναντι περίπου 30% την προηγούμενη διετία.
Άνοδος της επιχειρηματικότητας ανάγκης
Πάντως, σύμφωνα με τα πορίσματα της έρευνας, αυτή η ποσοτική βελτίωση δεν συνοδεύεται από βελτίωση στα ποιοτικά χαρακτηριστικά της επιχειρηματικότητας, αλλά αντίθετα από επιδείνωση. Το 35% των επιχειρηματικών προσπαθειών (έναντι 13% το 2007) στράφηκαν στην επιχειρηματική δράση λόγω έλλειψης άλλων δυνατοτήτων απασχόλησης, δηλαδή από ανάγκη. Ουσιαστικά, η ποσοτική έκρηξη νέων εγχειρημάτων αυτής της περιόδου ήταν αποτέλεσμα της σημαντικής ανόδου της επιχειρηματικότητας ανάγκης.
Επιβεβαιώνεται, έτσι, στην Ελλάδα το φαινόμενο σύμφωνα με το οποίο σε περιόδους κρίσης καταγράφεται άνοδος της αυτοαπασχόλησης, καθώς η έλλειψη άλλων επιλογών εργασίας ή η δυσαρέσκεια από το επίπεδο των αμοιβών από την τρέχουσα απασχόληση οδηγεί μεγαλύτερα τμήματα του πληθυσμού στην αναζήτηση εναλλακτικών επιλογών εργασίας προς αυτό το πεδίο. Σε συνέχεια των ποιοτικών αδυναμιών, η ρηχότητα, η εσωστρέφεια και η μικρή συμβολή στην απασχόληση παραμένουν τα βασικά χαρακτηριστικά της επιχειρηματικότητας που εκδηλώνεται στη χώρα.
Όσον αφορά την εκπαίδευση/κατάρτιση των νέων επιχειρηματιών, η οποία αναλύεται συστηματικά για πρώτη φορά στην έρευνα του 2008-2009, το 46,2% έχει ολοκληρώσει τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, αλλά πάνω από ένας στους τέσσερις επιχειρηματίες είναι κάτοχος μεταπτυχιακού/ διδακτορικού διπλώματος. Εντούτοις, η ευρεία πλειονότητα των επιχειρηματιών αρχικών σταδίων (78%) δηλώνει ότι δεν έχει λάβει καμία σχετική εκπαίδευση – κατάρτιση, είτε υποχρεωτική είτε εθελοντική, ως προς την έναρξη μιας επιχείρησης.
Ταυτόχρονα η έρευνα καταγράφει αυξημένο ενδιαφέρον για σχετική εκπαίδευση/κατάρτιση από το τμήμα του πληθυσμού που σκέφτεται να ιδρύσει μια επιχείρηση στα επόμενα τρία χρόνια. Συνεπώς, η ανάγκη για την περαιτέρω ανάπτυξη εκπαιδευτικών προγραμμάτων γίνεται ακόμα πιο επιτακτική, καθώς όλο και περισσότεροι από αυτούς που επιθυμούν να εισέλθουν στον επιχειρηματικό στίβο αναζητούν μεθόδους, εργαλεία και εκπαίδευση, ώστε να βελτιώσουν τις δεξιότητές τους και να αυξήσουν ίσως τις πιθανότητες βιωσιμότητας αρχικά, επιτυχίας και ανάπτυξης στη συνέχεια του εγχειρήματός τους.
Τέλος, αξιοσημείωτο στοιχείο της έρευνας αποτελεί η διαπίστωση πως η μέση ηλικία του νέου/ επίδοξου επιχειρηματία στην Ελλάδα είναι περίπου τα 38 έτη (36 το 2007), καθώς τριπλασιάστηκε το ποσοστό των νέων/επίδοξων επιχειρηματιών ηλικίας άνω των 55 ετών, οι περισσότεροι από τους οποίους στρέφονται στην επιχειρηματικότητα από ανάγκη.
Σημειώνουμε πως το ΙΟΒΕ δημοσίευσε το Δεκέμβριο του 2009 την Ετήσια Έκθεση για την επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα (2008-2009), συμμετέχοντας για 6η χρονιά στο διεθνές ερευνητικό πρόγραμμα Global Entrepreneurship Monitor (GEM, Παρατηρητήριο για την Επιχειρηματικότητα). Την έκθεση υπογράφουν ο καθηγητής Σταύρος Ιωαννίδης, ο υπεύθυνος ερευνών του ΙΟΒΕ Αγγελος Τσακανίκας και η ερευνητική συνεργάτιδα του ΙΟΒΕ Στελίνα Χατζηχρήστου.
Το ΙΟΒΕ είναι ιδιωτικός, μη κερδοσκοπικός, κοινωφελής, ερευνητικός οργανισμός που ιδρύθηκε το 1975 με σκοπό να προωθεί την επιστημονική έρευνα για τα τρέχοντα και αναδυόμενα προβλήματα της ελληνικής οικονομίας και να παρέχει αντικειμενική πληροφόρηση και να διατυπώνει προτάσεις, οι οποίες είναι χρήσιμες στη διαμόρφωση πολιτικής. Το ΙΟΒΕ αποτελεί τον ελληνικό εταίρο του GEM και είναι υπεύθυνο για τη διεξαγωγή των αναγκαίων ερευνών στον ελληνικό πληθυσμό, την επεξεργασία των αποτελεσμάτων με βάση την κοινή εναρμονισμένη μεθοδολογία και την ένταξη τους στο διεθνές αναλυτικό πλαίσιο του GEM, ώστε να επιτυγχάνεται η συγκρισιμότητα των στοιχείων.
Το GEM αποτελεί μια ερευνητική κοινοπραξία από ερευνητικά ινστιτούτα και πανεπιστήμια από όλο τον κόσμο, στο πλαίσιο της οποίας συλλέγονται εμπειρικά δεδομένα από ένα ευρύ σύνολο χωρών. Το GEM δημοσιεύει παγκόσμιες αλλά και ειδικές θεματικές εκθέσεις σχετικά με διάφορες διαστάσεις της επιχειρηματικότητας, συνεισφέροντας στην παγκόσμια συζήτηση για την προώθηση της επιχειρηματικότητας.
Σχετικοί Σύνδεσμοι:
